Architekci (i różni inni którzy się amatorsko zajmują miastem) lubią bezrefleksyjnie przechodzić od sfery publicznej do przestrzeni publicznej.
Jeśli sfera publiczna jest (nie-fizyczną) przestrzenią  swobodnej wymiany myśli i poglądów, to dlaczego nie przełożyć tego pojęcia na fizyczną przestrzeń? Przestrzeń publiczna (w powszechnym przekonaniu) nierozerwalnie łączy się z publiczną własnością - jeśli przestrzeń ma prywatnego właściciela, nie może być publiczna.

Dla Habermasa sfera publiczna jednakże dotyczy możliwości swobodnej komunikacji i znajduje się pomiędzy sferą prywatną a sferą związaną z władzą. Burżuazyjna sfera publiczna narodziła się (według niego) w XVIII wieku w opozycji do absolutystycznej władzy. Dlatego też, 'egzekucja' sfery publicznej następować może nie tylko na placach czy w parkach, ale również w kawiarniach, pubach czy w mediach albo w sztuce.

Plan Nolliego, który jest swego rodzaju 'świętą ikoną' architektów dyskutujących o przestrzeni publicznej

(http://www.archidose.org/Blog/nolli1.jpg)

jest dokumentem łatwo wprowadzającym w błąd.
Nolli dokonał rewolucyjnej (w swoim czasie) operacji - zrównując wszystkie przestrzenie nie-prywatne (a więc przede wszystkim place i wnętrza kościołów). Z mojego jednakże punktu widzenia, równie dużo sensu byłoby pokazanie w ten sam sposób (czyli jako białe plamy) również przestrzeni prywatnych (choć wtedy plan byłby raczej nieczytelny ;)), a zdecydowanie lepszym rozwiązaniem operowanie odcieniami szarości opisującymi różne stopnie kontroli poszczególnych fragmentów przestrzeni.

Mój atak na przestrzeń publiczną (która, moim zdaniem nie istnieje) idzie z trzech kierunków:

- po pierwsze (o czym już pisałem), przestrzeń publiczna jest pojęciem zbyt wąskim by skutecznie opisywać współczesne fenomeny miejskie jakim są przestrzenie mallów czy galerii. Przestrzenie te mogą być określane jako przestrzenie quasi - publiczne (Diane Ghirardo) lub też - co moim zdaniem ma więcej sensu, lecz wciąż jest narzędziem zbyt prymitywnym - przestrzeniami heterotopicznymi (Michiel Dehaene i Lieven De Cauterw)
- po drugie, przestrzeń publiczna z zasady nie jest rzeczywiście publiczna (czyli dla wszystkich), ponieważ jest zdefiniowana ekskluzywnie zgodnie z kodami regulującymi współżycie międzyludzkie w danym społeczeństwie
- po trzecie wreszcie, przestrzeń publiczna (jako idea) jest 'pustym NIE-znaczącym' (że sobie pozwolę zażartować z Laclau), jest przestrzenią martwą zarówno w sensie aktywizacji społecznej emocji jak też w sensie możliwej interakcji ze społeczno-politycznymi strukturami społecznymi.
(oczywiście zdarzają się wyjątki - jak manifestacje czy zamieszki, ale takie same wyjątki mogą się zdarzyć w zakładzie pracy oraz w galerii handlowej).

Jeśli więc przestrzeń publiczna jest konceptem niesprawnym intelektualnie, to czym ją zastąpić?

Ciekawy i zaskakujący trop pozostawia nam być może Karol Marks.
Jego koncept 'general intellect' oryginalnie służył do opisania procesu wzrostu znaczenia wiedzy (przede wszystkim w postaci wiedzy technicznej oraz umiejętności) w procesie produkcji oraz 'zrastania' się tejże wiedzy z maszynami, jako rodzaj kapitału.
Każda maszyna - czy to silnik czy laptop - zawiera w sobie 'zamrożony' kapitał wiedzy (zarówno tej ogólnie dostępnej jak i wyjątkowej).
Dziś, w pracach takich myślicieli jak Negri, Virno czy Marazzi znaczenie tego pojęcia się znacznie rozszerzyło - wiążąc się przede wszystkim z przejściem produkcji z maszyny w ciało (np. programisty czy naukowca).

Dla mnie jednak nie ten aspekt jest interesujący.
Ja chcę przeinterpretować 'general intellect' w inny sposób.

Mój konstrukt wspiera się na dwu filarach:
- po pierwsze, nie tylko maszyny czy budynki, ale również sama przestrzeń produkowana w procesie społecznych interakcji zawiera w sobie 'general intellect'
- po drugie, interesuje mnie proces produkcji / kodowania i de-kodowania 'general intellect' w przestrzeni.

Przestrzeń o której mówię (którą kiedyś, z braku lepszej nazwy określiłem jako przestrzeń inter-akcji) nie jest więc 'pustym nie-znaczącym' lecz jest maszyną (re)produkującą 'social realm' i tylko jako taka ma znaczenie dla analizy przestrzeni miasta.

W ten sposób rozpocząłem - mam nadzieję - proces ostatecznej likwidacji szkodliwego pojęcia 'przestrzeni publicznej'.
Ciąg dalszy nastąpi (choć niekoniecznie na blogu...).