W najnowszym numerze monocle ranking najlepszych miast do życia. Wygrywa konserwatywne Monachium, moje ukochane Helsinki na piątym miejscu, na 22 Portland - miasto o wysokim bezrobociu i przestępczości, ale miasto, które jest 'cool'.
Na drugim miejscu w rankingu (tylko troszkę mniej konserwatywna niż Monachium) Kopenhaga, wśród miłośników 'ludzkich' miast znana przede wszystkim ze swoich pionierskich (lata 70te) wysiłków zmierzających do redukcji ilości samochodów w centrum miasta. Oraz oczywiście z Jana Gehla (z którym krótki wywiad można zobaczyć tutaj), człowieka, którego każdy kto interesuje się miastem musi znać.

Problem z ideami Gehla w Polsce polega na tym, że z jednej strony dla większości polskich polityków to wciąż są bajki o żelaznym wilku (pastwiłem się trochę nad wypowiedziami kandydatów na kandydata na prezydenta Katowic ostatnio - wypowiedzi tych panów są właśnie takie), jednak z drugiej pomysły Gehla mają czterdzieści lat! i dziś są takim mieszczańskim (jak się komuś nie podoba sposób użycia tego słowa to trudno) standardem, który w zasadzie niczego już nie wnosi. To jest trochę problem wobec którego stają polscy miejscy aktywiści - oni wiedzą, że walka o ścieżki rowerowe i dostęp do skwerów to tylko kopiowanie tego co w Kopenhadze (i wielu innych miastach) jest oczywistością. Aktywiści - szczególnie lewicowi miejscy aktywiści - mierzą znacznie wyżej, lecz nie mogą po prostu przeskoczyć walki o lepsze życie, o rowery i piesze pasaże (nawet jeśli jeżdżą i chodzą nimi tylko ci, których na to stać).

Ostatnio spędziłem niezwykłe miły wieczór w Łodzi, gdzie wyspy mieszczańskich (lub po prostu inteligenckich) rozrywek zanurzone są w morzu rozrywek plebejskich. Ta współegzystencja - która jest pewnie jedynie złudzeniem turysty - była poruszająco pięknym fenomenem prawdziwego miasta. Nawet jeśli to ułuda, to chcę w nią wierzyć. Rozmowy na temat Łodzi dotyczyły też strategii rozwoju, przede wszystkim koncentrując się na kulturze, jako potencjalnym czynniku wzmacniającym rozwój miasta.
Wspomniany Portland mógłby być przykładem, że to działa (albo wręcz przeciwnie - że działa, ale jedynie dla części mieszkańców). Problem w tym, że to co działa w centrum, niekoniecznie działa na obrzeżach.

Jedyna wizja miasta, która może mieć siłę to idea miasta egalitarnego, miasta dla wszystkich. Nie miasta w którym spychamy poszczególne grupy w getta, lecz miasta w których różni ludzie uczą się ze sobą współegzystować (jak w tej mojej wieczornej, wymyślonej Łodzi).
Moje ostatnie notki na temat Krzyża* dotyczyły w zasadzie jedynie tego - że Krzyż pokazał nienawiść do miasta jako miejsca współegzystencji. Walczyć należy z krzyżem w sejmie i religią w szkole (nie wspominając już o komisji majątkowej), ale niekoniecznie w przestrzeni publicznej.

Stoimy więc przed heroicznym zadaniem wyjścia poza Gehla, poza mieszczańskie standardy (które w PL są standardami dla wybranych), poza proste kopiowanie tego co jest gdzie indziej, wreszcie poza marzenie 'żeby u nas było tak jak na zachodzie'. Zadanie to jest trudne niezwykle, lecz nie mamy innego wyjścia. Walka o miasto dla wszystkich, o odrzucenie partykularnych egoizmów jest też walką o lepszą Polskę, o społeczeństwo polityczne a nie wrogie grupy kierujące się plemienną lojalnością.
To co się w PL o mieście mówi i piszę daje nadzieję, że nie jest to zadanie niewykonalne.

.........

* Tym razem WO wraz ze swoimi akolitami sobie na mnie poużywali i niech im to wyjdzie na zdrowie, ja tylko odesłałbym wszystkich moich czytelników (i stałych i przypadkowych) do tekstu Piotra Ikonowicza, który kiedyś był razem z WO i dziś wciąż tam stoi. Tekst może i trochę naiwny i trochę egzaltowany, ale ja wciąż wyżej cenię dobrą naiwność niż cynizm nuworyszy i wannabe elity.