Najnowszy felieton Joanny Erbel na KP jest rozwinięciem? polemiką? mojego wpisu 'beyond Gehl'. Ten tekst może być odczytany jako pytanie - co robić? I jako przestroga, że poprawiając fragmenty, wcale nie musimy poprawiać całości.

Tekst Joanny spowodował (i pewnie jeszcze spowoduje) nerwowe reakcje miejskich aktywistów, zawsze skłonnych wyżej cenić konkretne działanie, niż pisanie i gadanie (swoją drogą, Joanna zdaje się podzielać - do pewnego stopnia - tę opinię).

Myślę jednak, że nie powinniśmy (i to jest również, a może przede wszystkim uwaga, którą kieruję do samego siebie) dawać się 'szantażować' aktywistom - oprócz działania, ponieważ namysł, czasem bardzo krytyczny, nad tym po co i dlaczego cokolwiek się robi, jest moim zdaniem niezbędny.

Ten namysł powinien dotyczyć również kwestii fundamentalnych, nie tylko rodzaju nawierzchni czy szerokości ścieżki rowerowej. Namysł powinien dotyczyć sensu istnienia miasta jako takiego.

W 2008 roku, w szczycie spekulacyjnej bańki, Allen J. Scoot opublikował książkę 'Social Economy of the Metropolis. Cognitive-Cultural Capitalism and the Global Resurgence of Cities'. Książka ta stawia podwójną tezę (nie jest ona oryginalna i to właśnie sprawia, że warto z nią podjąć dyskusję): miasta są efektem i naturalnym środowiskiem dla kapitalizmu, a kapitalizm kognitywny, kapitalizm oparty na wiedzy jest/będzie epoką ekstatycznego rozkwitu miast.

Problem w tym, że współczesne miasta w świecie zachodnim albo istnieją siłą inercji (o czym już kiedyś pisałem) albo się raptownie kurczą (fenomen 'shrinking cities' w Niemczech czy Stanach Zjednoczonych) albo - jak Berlin - istnieją tylko (owo 'tylko' jest oczywiście chwytem retorycznym, proszę mnie nie łapać za słówka) za sprawą woli politycznej i są 'dotowane' przez to, co poza miastem. (W Berlinie nie ma przemysłu, mieszka tam za to mnóstwo ludzi, których można zaliczyć do 'creative class' i jak wiadomo, Berlin ma olbrzymie długi.)Są też miasta 'place zabaw' jak Dubai czy Wolfsburg.

Mimo tego, że Tofler nie jest już dziś modny, jego przewidywania dotyczące ucieczki ludzi poza duże ośrodki miejskie wydają się jednak sprawdzać. To wynika również z tego, jak wiedza jest produkowana i przekazywana (o czym też już wielokrotnie pisałem). Wbrew więc tezie Scotta, wydaje się, że kapitalizm kognitywny jednak miastom nie służy...

Miasta, które rosną, to miasta azjatyckie, południowoamerykańskie czy afrykańskie. Miasta, które bynajmniej nie są 'post-industrialne', lecz - co szczególnie dotyczy miast chińskich - łączą w sobie siłę miasta przemysłowego z miastem jako ośrodkiem produkcji wiedzy oraz konsumpcji. Problem w tym, że nie jestem do końca pewien, że to są jeszcze miasta. A już zupełnie nie jestem przekonany, że to są modele, które chcielibyśmy naśladować. Chociaż z drugiej strony - nawiązując do krótkiej dyskusji pod poprzednim wpisem - jakość życia jakiej doświadczyłem w Szanghaju była wyraźnie wyższa niż ta w Rydze, przy podobnym statusie ekonomiczno-społecznym.

Podtrzymałbym więc swój apel by budować miasta przede wszystkim oparte na idei równości, ale jeszcze bardziej, by budować miasta, które bardziej będą podmiotami, a nie zgęszczeniami globalnych pływów. Miasta-maszyny, miasta-przedsiębiorstwa (w takim XIX wiecznym znaczeniu - gdy przedsiębiorcy dbali o biologiczną reprodukcję swojej siły roboczej), w końcu miasta 'spowolnione', miasta stabilne.

Szaleństwo pływu, sieci, nadprodukcji, kreatywności, zgiełku nie tylko nie podnosi jakości życia w mieście, ale - i to jest teza, która ośmielę się zaryzykować - doprowadzi miasta Zachodu do upadku.