Jednym ze słów, które doprowadza mnie do szewskiej pasji jest 'employability'. Używane w kontekście uniwersyteckim, oznacza po prostu przygotowanie studentów do wejścia na rynek pracy. Brzmi dobrze prawda? No właśnie - nie.
Po pierwsze, owo przygotowanie zakłada, że tymi, którzy decydują co powinni nauczyć się studenci są działający przedsiębiorcy. Mamy więc istniejącą, konserwatywną strukturę, która potrzebuje zasilania tego co jest. Wbrew więc modnym (i również przeze mnie znienawidzonym) słowom 'kreatywność' i 'innowacyjność', niczego nowego się od studentów nie oczekuje. Jak pisze Stefan Collini - w publicznej debacie w UK (ale przecież także, a nawet jeszcze bardziej w PL) uniwersytety mają tylko dwie funkcje: by dawały studentom wiedzę i umiejętności, niezbędne by mogli znaleźć pracę w szybko zmieniającej się gospodarce przyszłości; oraz by przyczyniały się do wzrostu gospodarczego. Problem w tym, że o to jaką pracę mają znaleźć oraz czym jest wzrost i na czym się opiera zostało już ustalone. Nie ma więc szansy na zakwestionowanie paradygmatu, uniwersytet nie ma dążyć do prawdy, do Realnego, ukrytego poza obecną Reprezentacją. Ma ową tymczasową, obecną Reprezentacje wzmacniać.

Do tego wpisu sprowokowała mnie trochę notka fronesisa - nie chcę polemizować z recenzją książki, której nie czytałem, jednak - jeśli dobrze odczytuję intencje - z romantyczną (taką steampunkową trochę) wizją inżyniera i technologii, jaką fronesis wydaje się prezentować. Wizją, która widzi postęp technologiczny linearnie i jako główną przyczynę i napęd zmian społecznych.

Dyskusja na temat 'employability' i tego czego powinniśmy nauczać studentów dotyczy mnie osobiście. Będąc wykształconym w PL w mocno stechnicyzowanej, pragmatycznej szkole architektury (inżynierów budownictwa prosi się o nie prychanie z pogardą), głęboko wierzę w to, że bez zrozumienia jak budynek jest zbudowany, architektura traci sens. Gdybym szukał spisków, powiedziałbym, że to jak się architektury naucza w UK - traktując kwestie technologiczne po macoszemu, nie mówiąc nic o ekonomii i kwestiach społecznych, a jedynie o 'tożsamości' i 'kulturze' służy właśnie uniemożliwieniu jakiejkolwiek społeczno-politycznej zmiany. Architektura bez technologii jest niegroźna. Ale architektura nauczana w Polsce, gdzie wciąż funkcjonuje kult inżyniera (gdy na budowie chciano mi okazać szacunek, zwracano się do mnie 'panie inżynierze', gdy chciano mnie obrazić mówiono o mnie 'pan architekt') jest równie, a może i bardziej politycznie nieszkodliwa.

Nie chciałbym znów pisać o naszym kursie, o tym jak staramy się łączyć polityczny radykalizm z praktyczną wiedzą o świecie i o profesji. Chciałbym za to pokazać przykład w jakim kierunku myślenie o technologii i społecznej zmianie może iść.
Irlandzki architekt Dominic Stevens zbudował sobie dom. Owszem, malutki, ale fakt, że zbudował go za £21k robi wrażenie (szczególnie, gdy porówna się to do cen domów w UK czy Irlandii i jasne - dochodzi jeszcze koszt ziemi, ale to jest zupełnie inny problem, łatwy do rozwiązania poprzez prostą nacjonalizację ;)). Stevens nie wynalazł nowych technologii (a więc jego dom nie jest elementem linearnego postępu technologicznego), po prostu sprytnie użył tego co istnieje - ale w nowatorski sposób. Mamy więc tu do czynienia z określoną potrzebą, odrzuceniem paradygmatu w którym dom kupuje się u dewelopera (zaciągając trzydziestoletni kredyt w banku) z innowacyjnym zastosowaniem istniejących materiałów i technologii. Sam dom Stevensa nie jest oczywiście rewolucyjny, ale zawiera w sobie ziarna rewolucji. Na dodatek, Stevens publikuje w sieci pełną informację jak ten dom powstał - rysunki, opisy, wyceny. To wpisuje się ładnie w dyskusję o prawach autorskich, wzmacniając anty-systemowość prezentowanego rozwiązania.

Wydaje mi się więc, że dyskusja o tym, czego powinien uczyć uniwersytet oraz skąd nadejdzie rewolucja (lub 'zmiana', dla tych których słowo rewolucja przeraża) powinna iść w kierunku odrzucenia dyktatu 'employability', powrotu do modelu uniwersytetu szukającego Prawdy - poza zasłoną obecnej Reprezentacji. To poszukiwanie prawdy idzie więc równolegle dwiema ścieżkami - poprzez kwestionowanie istniejącego modelu społeczno-gospodarczego i politycznego, oraz poprzez zaangażowane myślenie o materialności (trochę to brzmi jak model marksistowski, ale to niech koledzy filozofowie się wypowiedzą).